کبد، این قهرمان خاموش بدن، کارهای بزرگی انجام می‌دهد: از پاک‌سازی سموم گرفته تا کمک به هضم چربی و ذخیره‌ی انرژی. اما تا وقتی که فریاد نزند، خیلی‌ها حتی به وجودش هم فکر نمی‌کنند. متأسفانه، وقتی کبد شروع به مشکل می‌کند، نشانه‌ها معمولاً دیر ظاهر می‌شوند.

بیماری کبد یکی از بزرگترین علل مرگ و میر زودرس است. اما خبر خوب این است که بیشتر اشکال آن قابل پیشگیری و یا حتی درمان پذیر هستند. اما مسئله این جاست که:

بیشتر مردم نمی دانند که در حال ابتلا به بیماری کبدی هستند. در مراحل اولیه هیچ علامتی وجود ندارد و بسیاری از افراد زمانی که خیلی دیر شده تشخیص داده می شوند.

? چه کسانی در معرض خطر بیماری کبدی هستند؟

• افراد با تغذیه ناسالم: رژیم غذایی پرچرب، پرقند، و کم‌فیبر، خطر ابتلا به کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) را بالا می‌برد—بیماری‌ای که حالا در حال تبدیل شدن به یک اپی
• دمی جهانی‌ست. بیماری کبد چرب

از هر ۵ نفر یک نفر به بیماری کبد چرب غیر مرتبط با الکل مبتلا می شود.

یک کبد سالم، چربی کمی دارد یا اصلاً چربی ندارد. اما در برخی از افراد چربی می تواند شروع به تجمع در کبد کند و باعث التهاب و زخم شود. این احتمال در افرادی که اضافه وزن دارند، رژیم غذایی ناسالم دارند یا با دیابت نوع ۲ زندگی می کنند بیشتر است.

حدود ۱ نفر از هر۵ بزرگسال بیش از حد مجاز هفتگی نوشیدنی می نوشند.

کبد الکل را تجزیه می کند تا به طور طبیعی بدن را سم زدایی کند. نوشیدن منظم بیش از حد مجاز کم خطر، کبد را در معرض خطر آسیب قرار می دهد.چون فقط می تواند با مقدار معینی کنار بیاید.

• هپاتیت ویروسی

ویروس های هپاتیت می توانند به کبد شما آسیب بزنند. انواع مختلفی از ویروس هپاتیت وجود دارد که به روش های مختلف منتشر می شود.

هپاتیت A و E  کمترمعمول هستند. آنها از طریق آب و غذای ناپاک پخش می شوند.

هپاتیت B و C شایع تر است. آنها می توانند از طریق خون فرد مبتلا به ویروس منتقل شوند.

شما فقط در صورتی می توانید به هپاتیت D مبتلا شوید که قبلاً هپاتیت B داشته باشید. اکنون یک درمان موثر برای هپاتیت C وجود دارد و درمان هایی برای هپاتیت B وجود دارد که می تواند ویروس را تحت کنترل نگه دارد. اگر در معرض خطر بوده اید، مهم است که آزمایش دهید.

• افراد دارای اضافه وزن یا چاقی: چربی اضافی در بدن می‌تواند مستقیماً به انباشت چربی در کبد منجر شود.
• دیابتی‌ها و مبتلایان به کلسترول بالا: مقاومت به انسولین، یکی از عوامل کلیدی ابتلا به بیماری کبد چرب است.
• کسانی که داروهای خاص مصرف می‌کنند: مصرف طولانی‌مدت برخی داروها (مثل داروهای ضد تشنج یا مسکن‌های قوی) ممکن است به مرور کبد را دچار آسیب کند.
• افرادی که سابقه خانوادگی بیماری کبد دارند: ژنتیک هم می‌تواند در ابتلا به برخی بیماری‌های کبدی مثل هموکروماتوز نقش داشته باشد.

? علائم هشداردهنده‌ای که نباید نادیده بگیرید:

• خستگی مزمن
• زردی پوست یا چشم‌ها (یرقان)
• درد یا احساس ناراحتی در سمت راست بالای شکم
• حالت تهوع یا از دست دادن اشتها
• ادرار تیره یا مدفوع روشن
• خارش پوست بدون دلیل مشخص

اگر یکی یا چند تا از این علائم را دارید، وقتش است به پزشک مراجعه کنید و تست‌های کبدی (Liver Function Tests) انجام بدهید.

آیا می دانستید از هر ۱۰ مورد ۹ مورد بیماری کبد قابل پیشگیری است.

✅ چگونه کبد خود را دوست داشته باشیم؟

• رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوه، سبزی و غلات کامل
• پرهیز از مصرف زیاد قند، چربی‌های اشباع و الکل
• ورزش منظم (حداقل ۳۰ دقیقه در روز)
• کنترل وزن و قند خون
• بررسی داروهایی که مصرف می‌کنید با مشورت پزشک

• مردان و زنان نباید بیش از ۱۴ واحد در هفته بنوشند( واحدها را در چند روز پخش کنید)
• هدف تان هر هفته ۳ روز متوالی بدون نوشیدن الکل باشد.
• داشتن چند روز بدون الکل در هر هفته به کبد شما فرصتی برای جوان سازی و ترمیم خود می دهد.
• اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید از مصرف الکل خودداری کنید.
• مقدار الکل در نوشیدنی شما بستگی به اندازه و میزان قوی بودن آن دارد.
• واکسن‌هایی برای هپاتیت A و B موجود است. 
• هرگز وسایل شخصی مانند تیغ، قیچی ناخن، موچین یا مسواک را به اشتراک نگذارید.
• فقط از سالن های مجاز خالکوبی و پیرسینگ استفاده کنید.
• هرگز چیزهایی را برای استفاده از مواد مخدر مانند سوزن، سرنگ، فیلتر، قاشق، آب، اسکناس، تورنیکت و فنجان به اشتراک نگذارید.
• تغییراتی مانند موارد بالا  ممکن است بزرگ و طاقت فرسا به نظر برسند، اما می توانید آنها را به مراحل کوچک تقسیم کنید. کمی تغییر ایجاد کنید، مانند ۱۵ دقیقه پیاده روی بعد از ناهار یا اضافه کردن یک تکه میوه به صبحانه خود، و آن را به یک عادت تبدیل کنید: سپس از آن به عنوان یک پله برای تغییر کوچک دیگر استفاده کنید. تغییرات کوچک باعث ایجاد یک تفاوت بزرگ می شود.
• پیشگیری بهتر از درمان است، اما یافتن بیماری کبد در هر مرحله می تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند. در بسیاری از موارد آسیب کبدی را می توان معکوس کرد یا حداقل از بدتر شدن آن جلوگیری کرد.

منابع:

BRITISH Liver Trust

www.loveyourliver.org.uk

healthunlocked.com/britishlivertrust

AmericanLiverFoundation. (2023). Understanding Liver Disease. Retrieved from https://liverfoundation.org

Chalasani N, et al. (2018). The diagnosis and management of non‐alcoholic fatty liver disease: Practice guidance from the American Association for the Study of Liver Diseases. Hepatology, 67(1), 328-357

با کمک Chatgpt